Nieuwe Richtlijnen Goede Voeding Gezondheidsraad

De nieuwe Richtlijnen voor Goede Voeding van de Gezondheidsraad zijn onlangs gepresenteerd.

De Gezondheidsraad

Daarin heeft de commissie de effecten van voedingsmiddelen en -patronen op veelvoorkomende chronische ziekten geëvalueerd, zoals coronaire hartziekten, diabetes type 2 en verschillende vormen van kanker.

Nieuw daarbij is dat de commissie heeft gekeken naar inname van schadelijke stoffen via voedsel. Dit is op zich een prima aanvulling, omdat dit ook impact zou kunnen hebben op de gezondheid van de mens.

Maar dan komt het

Vanaf nu wordt er in deze richtlijnen meer aandacht besteed aan de milieu-impact van de voeding. Zo zegt de Gezondheidsraad hierover: “Het huidige voedselsysteem – van productie tot consumptie, inclusief voedselverspilling – veroorzaakt wereldwijd ongeveer 30% van de broeikasgasemissies en 60% van het verlies aan biodiversiteit.” Met andere woorden wordt de discussie nu opgerekt tot niet alleen gezondheid van de mens in het hier en nu, maar ook van de volgende generaties.

Dit klinkt wellicht allemaal heel mooi ‘een gezonde mens in een gezonde leefwereld ook in de toekomst’, maar ik zie vooral ook het ontstaan van een totale vertroebeling van de discussie over de absolute gezondheid van voeding en voedingspatronen voor de mens in het heden.

Zo zijn er aanpassingen in deze editie gepresenteerd waarbij geadviseerd wordt in de lijn van de ‘duurzame eiwittransitie’. Zo wordt aanbevolen meer plantaardig te gaan eten en minder dierlijk. Ten opzichte van het huidige Nederlandse voedingspatroon betekent dit vooral een verlaging van de consumptie van roodvlees (zoals rund- en varkensvlees) en bewerkt vlees (zoals meats) en een verhoging van de consumptie van peulvruchten (zoals bruine bonen, sojabonen, linzen, kikkererwten) en ongezouten noten (inclusief pinda’s). Dit advies gaat worden geïmplementeerd in de Schijf van Vijf.

Deze aanpassingen lijken op dit moment klein, maar ik voorspel dat dit het begin van een glijdende schaal is. De communicatie zal er steeds meer op gericht zijn om plantaardige voedingsbronnen een gezond imago te geven en dierlijke als ongezond te framen.

Uiteraard is dit verre van de waarheid

Zowel plantaardige als dierlijke voedingsbronnen hebben voor- en nadelen en daarbij is ieder mens uniek. Friet en zilvervliesrijst zijn beiden plantaardig, maar hebben een totaal ander effect op de gezondheid. En een hamburger heeft niet dezelfde impact als een stukje wilde zalm. Plantaardige en dierlijke bronnen kun je dus niet over een kam scheren, maar ik zie dit steeds meer gebeuren in stukken die ik lees van de overheid en nu zelfs in de samenvatting van de nieuwe Richtlijnen Goede Voeding.

Dat dit milieu- en duurzaamheidsthema er nu is in gefietst maakt dat ik het voedingsadvies niet meer zo serieus neem en zal nemen in de toekomst als het om pure gezondheid gaat. Er is namelijk een bias ontstaan door inmenging vanuit politieke doelen.

‘Een bias is een vooringenomenheid, vertekening of vooroordeel in denken, redeneren, of handelen, vaak ook onbewust, die leidt tot een systematische afwijking van objectiviteit, waarbij informatie niet neutraal wordt verwerkt. Dit kan resulteren in onjuiste conclusies en beslissingen.’

Bias leidt in de praktijk vaak tot…

• ‘Confirmation bias’: Alleen informatie zoeken en onderzoeken selecteren die je eigen overtuiging of agenda bevestigt. Informatie die dit tegenspreekt laat je juist weg. Ik verwacht dat ook dat positieve onderzoeken van dierlijke producten steeds meer onderbelicht zullen raken of zelfs genegeerd.
• ‘Halo Effect’: Eén positief kenmerk overschaduwt een volledig oordeel over een voedingsproduct, zoals het gegeven dat het voedingsmiddel duurzaam is.
• ‘Selection Bias’: Het onjuist selecteren van deelnemers voor een onderzoek, waardoor de resultaten niet representatief zijn. Een voorbeeld is het vergelijken van gezond levende vegetariërs uit Scandinavië met ongezond levende Mc Donald’s bezoekers die veel dierlijke producten eten uit USA.

Ik verwacht van de Gezondheidsraad dat zij objectief te werk gaat en het feit dat duurzaamheid een belangrijk criterium is geworden baart mij zorgen. Ik vind dat de discussies en adviezen over duurzaamheid losgetrokken moeten worden van algemene gezondheid van de mens, in het hier en nu. Daarbij staat wat mij betreft het Voedingscentrum natuurlijk vrij om een aparte duurzame variant van de Schijf van Vijf te maken, maar die zou los moeten staan van de algemene Schijf van Vijf.