Binnen het Voedingscentrum, Gezondheidsraad en coalitie lijkt men oprecht verrast door de weerstand op de nieuwe Schijf van Vijf. Alsof 'de burger' het nog niet begrijpt. Maar misschien wordt het tijd dat 'de andere kant' iets gaat begrijpen.
Beleid versus beleving
Er is een groeiende kloof tussen beleid en beleving. En die kloof ontstaat niet door gebrek aan kennis bij het publiek, maar door een bubbel van gelijkgestemden binnen instituten en politiek.
Binnen die bubbel voelt het logisch om gezondheid en duurzaamheid te combineren. Buiten die bubbel voelt het als bemoeienis. Een groot deel van Nederland is simpelweg individualistisch ingesteld. Mensen willen zelf bepalen wat ze eten. Punt.
En daar gaat het mis.
Door duurzaamheid in de Schijf van Vijf te verwerken, verandert de aard van het advies. Wat eerst ging over gezondheid, wordt nu ook een morele boodschap. En dat heeft consequenties.
Want let op het verschil:
- Eet iemand 'ongezond'? Dan is dat een persoonlijke keuze. Misschien niet verstandig, maar zonder moreel oordeel van buitenaf.
- Eet iemand 'onduurzaam'? Dan wordt het al snel een morele overtreding. Iets wat niet alleen slecht is voor jezelf, maar voor de wereld en dus impliciet voor anderen.
Dat is een fundamenteel andere lading. En precies dat voelen mensen haarfijn aan. Wat beleidsmakers onderschatten, is dat je hiermee ongemerkt een norm verschuift. Het verandert van 'zorg goed voor jezelf' in 'gedraag je verantwoordelijk naar de wereld'.
Dat is geen voedingsadvies meer. Dat is gedragssturing.
Gedragssturing
En daar komt weerstand op. Sterker nog: het roept het tegenovergestelde op. In de psychologie heet dat reactance. Hoe sterker mensen het gevoel hebben dat ze gestuurd worden, hoe groter de neiging om zich te verzetten.
En dat zie je keer op keer gebeuren. Mensen die:
- uit protest juist meer vlees gaan eten
- het Voedingscentrum helemaal loslaten
- hun vertrouwen in voedingsadvies verliezen
- kwaad worden op het Voedingscentrum (en de Gezondheidsraad) en een ieder die achter de nieuwe keuze staat.
Dat is een volkomen voorspelbare reactie.
En toch blijft men binnen de beleidsbubbel redeneren dat 'de boodschap beter moet worden uitgelegd'. Nee, de boodschap moet beter worden begrepen door de zender want als je draagvlak wilt, moet je stoppen met het vermengen van doelen.
Maak twee heldere kaders:
- Schijf van Vijf voor gezondheid
- Schijf van Vijf voor gezondheid + duurzaamheid
Geef mensen informatie, geen impliciete morele opdracht.
Want zolang mensen het gevoel hebben dat hun bord onderdeel is geworden van beleid, gaan de hakken in het zand.
En dan bereik je precies het tegenovergestelde van wat je beoogt.
Misschien is dit het moment voor instituten en politiek om uit hun bubbel te stappen. Niet nog een rondje met gelijkgestemden te doen, maar echt luisteren naar hoe het land denkt en voelt. Want beleid dat alleen werkt binnen de bubbel, werkt daarbuiten niet. En daar ligt precies het probleem.
Wie denkt gedrag te sturen door moraal op te leggen, stuurt in werkelijkheid vooral weerstand aan.
