Het hormooncomplot
Hormonen hebben de laatste jaren opvallend veel karaktereigenschappen gekregen. Cortisol is de grote stressboef, insuline maakt je dik, oestrogeenschommelingen maken je emotioneel en bij mannen moet testosteronvooral zo hoog mogelijk zijn. Dopamine heeft inmiddels zelfs een eigen detox.
Als je sommige berichten op sociale media moet geloven, vindt er ergens diep in ons lichaam iedere ochtend een vergadering plaats waarin onze hormonen bespreken hoe ze ons die dag weer eens flink dwars kunnen zitten. Er is alleen één probleem met deze theorie. Hormonen hebben helemaal geen agenda.
Voorbeeld cortisol en insuline
Neem bijvoorbeeld cortisol, dat inmiddels zo'n beroerde reputatie heeft dat mensen bijna bang worden van alles wat het tijdelijk verhoogt. Een intensieve training, een kop koffie, nuchter sporten of gewoon een drukke dag en daar is cortisol weer. Cortisol helpt je 's ochtends wakker te worden, maakt tijdens inspanning brandstof vrij en remt ondertussen ook nog ontstekingsreacties af. Natuurlijk kan langdurige stress in combinatie met onvoldoende herstel uiteindelijk voor problemen zorgen, maar dat maakt een stijging van cortisol nog niet automatisch ongezond. Tijdens een stevige training mag cortisol gewoon omhooggaan. Je lichaam doet dan precies waarvoor het is ontworpen.
Insuline heeft het al niet veel beter getroffen. De uitspraak dat insuline dik maakt, is inmiddels zo vaak herhaald dat hij bijna als natuurwet wordt beschouwd. Insuline stimuleert inderdaad de opslag van voedingsstoffen en remt tijdelijk de vetafbraak, maar na een maaltijd hoort insuline gewoon te stijgen. Dat is geen hormonale ontsporing, dat is fysiologie. Bij langdurig energieoverschot, overgewicht en insulineresistentie kan een heel andere situatie ontstaan, maar dat betekent niet dat iedere maaltijd die je bloedsuiker wat laat stijgen een hormonale aanslag op je taille is.
Cortisol kreeg de schuld van stress en insuline kreeg de schuld van overgewicht. Als we zo doorgaan, ontdekken we binnenkort ook welk hormoon ervoor zorgt dat je sportschoolabonnement al drie maanden ongebruikt in je portemonnee zit.
Hormonale verdachte
Ik moet daarbij ook een beetje naar mezelf wijzen. Als vijftigjarige hormoonveteraan heb ik er zelf genoeg over geschreven en gesproken en ben ik misschien weleens te enthousiast geweest in het aanwijzen van een hormonale verdachte. Ik heb mijn leven gebeterd. Het is nu eenmaal verleidelijk om één hormoon als schuldige aan te wijzen, want een ingewikkeld samenspel van oorzaken verkoopt een stuk minder lekker.
Er bestaan uiteraard echte hormonale aandoeningen en ontregelingen en die moeten we serieus nemen. Juist daarom vind ik het zonde dat normale hormonale reacties tegenwoordig zo gemakkelijk tot probleem worden verklaard. We zijn soms drukker bezig met het bestrijden van de boodschapper dan met het begrijpen van de boodschap.
Misschien moeten we daarom iets minder vaak proberen onze hormonen te hacken, resetten, boosten en verlagen en iets vaker kijken waarom ons lichaam een bepaalde hormonale reactie geeft.
Hormonen reageren voortdurend op wat wij eten, hoeveel we bewegen, hoe we slapen, hoeveel herstel we krijgen en hoe ons leven eruitziet. Voordat je de volgende keer probeert je hormonen onder controle te krijgen, kun je dus ook eens kijken naar degene die erboven woont. Die heeft namelijk WEL een agenda.
